Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 248/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

2

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.  Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt III Ko 762/23

1.2.  Podmiot wnoszący apelację

☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ inny

1.3.  Granice zaskarżenia

1.1.1.  Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.2.  Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4.  Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami
przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.5.  Ustalenie faktów

1.1.3.  Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.1.4.  Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.6.  Ocena dowodów

1.1.5.  Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1.1.6.  Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

Prokurator wyrokowi zarzucił:

1.obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, w postaci art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk poprzez dowolną, nie opartą na zasadach prawidłowego rozumowania oraz wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę fragmentów zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło Sąd I instancji do konkluzji, że znajdujące się w aktach sprawy materiały pozwalają na stwierdzenie, iż do zatrzymania W. P. i jego faktycznego pozbawienia wolności w okresie pomiędzy 8 czerwca 1946 r. a 20 sierpnia 1946r. doszło z powodu prowadzenia przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a co za tym idzie że wystąpiła w stosunku do niego przesłanka uprawniająca do zasądzenia zadośćuczynienia, określona w art. 11 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2020r., poz.1820 j.t.) – zwanej dalej „ustawą lutową”. Podczas gdy właściwa ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przeprowadzona z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a w szczególności analiza terminarza spraw prowadzonych przez (...) w P., treści artykułu wspomnieniowego o W. P., umieszczonego w Gazecie (...) z dnia 20 października 2008r. a także zestawienie miejsc, w których pracował W. P. pozwala na stwierdzenie, iż pozbawienie wolności ojca wnioskodawcy nie było bezpośrednio związane z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a także nie nastąpiło z powodu takiej dzielności,

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że chociaż Sąd Okręgowy zgromadził kompletny materiał dowodowy, to ewidentnie wadliwie je ocenił, co skutkowało naruszeniem dyspozycji art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk, a w konsekwencji wydaniem nieprawidłowego orzeczenia, na co słusznie wskazuje skarżący.

Otóż o ile w realiach sprawy nie budzi, że W. P. należał do organizacji (...) (k.11) i w jakim okresie był pozbawiony wolności, to błędnie Sąd Okręgowy odczytał terminarz spraw prowadzonych przez (...) w P. w latach 1946-47 (k.13), na które powołuje się w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku.

Analiza terminarza (k. 13 i 51) w sposób czytelny i zrozumiały wskazuje, że obok wpisanych imion i nazwisk zatrzymanych wpisano powód zatrzymania. O ile osoby figurujące na początku kolumny rzeczywiście zostały zatrzymane za przynależność do nielegalnej organizacji (...)., to przy nazwisku W. P. odnotowano, że „za obrazę Rządu Rzeczpospolitej”.

Oczywistym jest, że obraza Rządu Rzeczpospolitej nie musiała świadczyć o jakiejkolwiek działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ani z przynależnością do Armii Krajowej, a tym samym brak związku pomiędzy owym czynem a pozbawieniem wolności. Nie wiadomo przy tym, na czym owo zachowanie miało polegać i czy było działaniem jednorazowym.

Ugruntowane przy tym orzecznictwo wprost wskazuje, że działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego stanowią jedynie świadome i celowe podejmowane działania, zmierzające do odzyskania przez Polskę suwerenności, niezawisłości, samostanowienia. Nie jest więc tak, że każdy przejaw nieposłuszeństwa, czy nawet oporu wobec ówczesnej władzy lub wyrażona wobec niej krytyka jest wystarczającą przesłanką do zakwalifikowania takich zachowań jako stanowiących działalność niepodległościową. Nie każda zatem „działalność polityczna” lub „opozycyjna” może być uznana za działalność, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2021r., I KA 8/21). Czynem przy tym związanym z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. nr 34, poz. 149) jest nie tylko czyn popełniony w ramach organizacji (związku), którego celem była walka o niepodległość Kraju, lecz także i indywidualne zachowanie zmierzające do odzyskania niepodległości przez Państwo polskie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2021r., V KK 157/20).

Wprawdzie z zeznań wnioskodawcy wynika, że W. P. został aresztowany właśnie za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, ale jak sam wskazuje powyższą wiedzę uzyskał wyłącznie od ojca, który cedował mu te wiadomości. Dość stwierdzić za skarżącym, czego znowu Sąd I instancji nie analizuje, że w artykuł prasowym o W. P. zamieszczono w (...)w dniu 20 października 2008r. i stanowi on wspomnienie wnioskodawcy. Wynika z niego, że jego ojciec został niesłusznie aresztowany, gdyż został posądzony o przynależność do tzw. grupy (...), która przeciwna systemowi komunistycznemu, a nie za przynależność do Armii Krajowej.

Wobec W. P. nie wniesiono akt oskarżenia, a po 74 dniach został zwolniony. Tym samym z tychże wspomnień wynika, że zatrzymanie było nie tylko, że niesłuszne, ale on sam nie należał nigdy do żadnej grupy antykomunistycznej i znowu na tej podstawie nie sposób dywagować ani z jakim czynem aresztowanie było związane, a tym samym, że był to akurat czyn związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Dalej racjonalnie skarżący wywodzi, że nie odniósł się Sąd I instancji także do niewątpliwej kariery zawodowej W. P. po 1946r.

Jak bowiem powszechnie wiadomo osoby podejrzane (nawet bez prawomocnego orzeczenia sądowego) w latach 40 – 50 – tych o przynależność do Armii Krajowej, przebywające w izolacji, gdzie poddawane były torturom po uchyleniu aresztu nie tylko nie zajmowały żadnych prestiżowych stanowisk, ale miały trudności ze znalezieniem jakiegokolwiek zatrudnienia. Tymczasem W. P. zrobił niewątpliwą karierę w stalinowskiej Polsce (co wprost wynika ze wspomnień wnioskodawcy w rzeczonym artykule w Gazecie (...)) – najpierw został urzędnikiem w Urzędzie Morskim, następnie kierownikiem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego, w 1949r. przeniesiony został do W., gdzie w Ministerstwie Sprawiedliwości, jako radca zajmował się zakładami poprawczymi i trudną młodzieżą. W 1950r. był dyrektorem (...) w Ś., a w 1951r. (...)w Ł.. W 1954r. zajmował stanowisko dyrektora naczelnego uzdrowiska w K., a w 1957r. dyrektora w N. – najpierw zakładów kolejowych, a później (...) Zakładów Gastronomicznych i to aż do 1972r.

Przy tym podjęte czynności przez Sąd merytoryczny tj. zwrócenie się do instytucji, organizacji mogących być w posiadaniu dodatkowych/szczegółowych informacji o W. P., jego działalności w Armii Krajowej, czy też o okolicznościach związanych z zatrzymaniem i aresztowaniem (k.47-48, 51, 53, 58, 59, 62, 67 i 70) nie przyniosły spodziewanego efektu – brak żądanych informacji.

Reasumując stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż pozbawienie wolności W. P. miało związek z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a analiza terminarza spraw prowadzonych przez (...) w P., artykułu/ wspomnień wnioskodawcy o W. P., kariery zawodowej W. P. w latach 40-50 -tych w Polsce stalinowskiej – zajmowania prestiżowych stanowisk dowodzą, że było wręcz przeciwnie.

Podkreślić należy ponownie, że jedyny dowód wprost wskazując na to, że pozbawienie wolności w 1946r. miało związek z działalnością W. P. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego są zeznania wnioskodawcy. Tymczasem on nie był świadkiem tych wydarzeń, a informacje przekazywane mu przez ojca (na co wprost wskazuje) były bardzo oszczędne, gdyż ten niechętnie o nich opowiadał.

Wniosek

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Brak było podstaw do uwzględnienia wniosku, skoro Sąd Okręgowy zgromadził kompletny materiał dowodowy, a nie wystąpiły przesłanki z art. 439 § 1 kpk bądź art. 454 kpk i nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.

3.2.

2.obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, w postaci art. 366 § 1 kpk, poprzez nie wyjaśnienie przez sąd okoliczności związanych z przynależnością W. P. w latach 1942-1944 do oddziału Armii Krajowej pozostającego pod dowództwem Z. S., pseudonim (...), którego członkowie dopuścili się w czerwcu 1944r. zbrodni ludobójstwa na ludności cywilnej m.in. w miejscowości D. na W., w celu ustalenia, czy W. P. nie dopuścił się działalności będącej zaprzeczeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a co za tym idzie nie wystąpiła w stosunku do niego przesłanka negatywna z art. 8 ust. 5 „ustawy lutowej”.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

W pierwszej kolejności podkreślić kolejny raz należy, że zgromadzono kompletny materiał dowodowy, a okolicznością bezsporną jest, że ojciec wnioskodawcy przynależał do Armii Krajowej.

Nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w jakich walkach W. P. brał udział, skoro w toku postępowania wnioskodawca nie wykazał, aby pozbawienie wolności jego ojca w 1946r. miało związek z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Wniosek

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Brak było podstaw do uwzględnienia wniosku, skoro Sąd Okręgowy zgromadził kompletny materiał dowodowy, a nie wystąpiły przesłanki z art. 439 § 1 kpk bądź art. 454 kpk i nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości.

3.3.

Pełnomocnik wnioskodawcy wyrokowi zarzucił:

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, mający wpływ na treść orzeczenia, a polegający na uznaniu, że zasądzenie kwoty 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdy, jakich doznał W. P. w związku z pozbawieniem go wolności w okresie od 8 czerwca 1946r. do 20 sierpnia 1946r. jest kwotą odpowiednią do rodzaju i charakteru doznanej przez niego krzywdy, podczas, gdy warunki pozbawienia wolności, miejsce izolacji, jak również judykaty wydawane w analogicznych sprawach, powoduje, że zasądzona łączna kwota zadośćuczynienia zasądzona w zaskarżonym wyroku, która po szczegółowym wyliczeniu wskazuje, że za miesiąc niesłusznego pozbawienia wolności zadośćuczynienie należne reperesjowanemu określone zostało na kwotę poniżej 12.000 zł, jest rażąco nieadekwatna do doznanej przez W. P. krzywdy.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wszelkie dywagacje skarżącego w zakresie wysokości zasądzonej, a należnej kwoty na rzecz wnioskodawcy, musiały się okazać bezzasadne, gdyż jak wykazano w punkcie 3.1 niniejszego uzasadnienia wnioskodawca nie wykazał, aby pozbawienie wolności jego ojca w 1946r. miało związek z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Wniosek

Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie dalszej kwoty 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz wnioskodawcy, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Wobec uwzględnienia jednego z zarzutów apelującego oskarżyciela publicznego, co w konsekwencji skutkowało oddaleniem wniosku – ten formułowany przez pełnomocnika nie mógł okazać się zasadnym.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.7.  Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

1.8.  Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

Oddalenie wniosku

Zwięźle o powodach zmiany

Chociaż Sąd Okręgowy zgromadził kompletny materiał dowodowy, to jednak dowody ocenił w sposób pobieżny i sprzeczny z dyspozycją art. 7 kpk, co skutkowało niezasadnym uznaniem, że wnioskodawca wykazał, iż pozbawienie wolności jego ojca było związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

1.9.  Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.7.  Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

1.1.8.  Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

1.10.  Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

I

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

II

O kosztach ustanowienia pełnomocnika przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym orzeczono na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z § 17 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2024.poz.763).

7.  PODPIS

SSA Jacek Szreder SSA Andrzej Olszewski SSO del. Iwona Gdula

1.3  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

zasadność zasądzonego zadośćuczynienia

0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

1.3  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

2

Podmiot wnoszący apelację

pełnomocnik wnioskodawcy

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wysokość zasądzonego zadośćuczynienia

0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

0.1.1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana