Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w osobie:

Przewodnicząca	Sędzia SA Jolanta Hawryszko

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2025 r. w S.

sprawy ubezpieczonej K. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

o wysokość renty rodzinnej

na skutek apelacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2024 r., sygn. akt VI U 809/24

oddala apelację.

SA Jolanta Hawryszko

Sygn. akt III AUa 76/25

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z 18 kwietnia 2024 r., znak (...), z urzędu ponownie ustalił wysokość renty rodzinnej ubezpieczonej K. K. od 1 maja 2024 r., tj. od najbliższego terminu płatności. Podstawa obliczenia emerytury męża ubezpieczonej S. K. ustalona w kwocie 1 148 161,06 zł, uległa pomniejszeniu o kwotę 148 068,68 zł, tj. o kwotę wypłaty gwarantowanej, o której mowa w art. 25b ustawy emerytalnej. Organ rentowy wskazał, iż emerytura osoby zmarłej stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia ustalonej na nowo podstawy obliczenia emerytury tej osoby przez średnie dalsze trwanie życia służące do obliczenia emerytury w decyzji o przyznaniu emerytury, tj. 217,60 miesięcy. Po przeliczeniu wysokość świadczenia osoby zmarłej wynosi: [1.148.161,06 zł – 148.068,68] / 217,60 = 4.596,02 zł. Renta rodzinna wyniosła: od 12 października 2020 r. – 3.906,62 zł, od 1 marca 2021 r. po waloryzacji – 4.072,26 zł, od 1 marca 2022 r. – 4.357,32 zł, od 1 marca 2023 r. – 5.002,20 zł, od 1 marca 2024 r. – 5.608,47 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła ubezpieczona, zarzucając jej naruszenie art. 73 ust. 3b w zw. z art. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędne zastosowanie i wydanie decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej i zmniejszeniu świadczenia, pomimo tego, iż renta rodzinna wypłacana jest z ubezpieczenia rentowego, natomiast wypłata gwarantowana będąca przyczyną zmniejszenia świadczenia odwołującej wypłacana jest z ubezpieczenia emerytalnego, a wobec tego brak było podstaw obniżenia renty rodzinnej, pomimo dokonanej wypłaty gwarantowanej. Mając powyższe na uwadze odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu ubezpieczona wskazała, że renta rodzinna finansowana jest z funduszu rentowego w ramach FUS, a nie z funduszu emerytalnego, zatem nie powinno być między tymi świadczeniami istotnych związków, składki były bowiem opłacane osobno na poszczególne rodzaje ubezpieczeń.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń społecznych wniósł o jego oddalenie w całości.

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2024 r. oddalił odwołanie.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona, ur. (...), decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 października 2020 r. nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu od daty śmierci, tj. od 12 października 2020 r. Wysokość renty stanowiła 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu ustaloną decyzją z 13 października 2020 r. - podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, z uwzględnieniem ich waloryzacji. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę. Kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 325.184,35 zł, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 674.908,03 zł, kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie z uwzględnieniem ich waloryzacji wyniosła 148.068,68 zł, średnie dalsze trwanie życia wyniosło 217,60 miesięcy. Wyliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (325.184,35 + 674.908,03 + 14809,68) wyniosła 5.276,48 zł. Świadczenie przyznano w kwocie zaliczkowej, następnie ustalono kwotę ostateczną emerytury.

Ubezpieczona w dniu 19 listopada 2020 r. wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o wypłatę gwarantowaną po śmierci męża emeryta. Decyzją z 15 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 24 i art. 25b ust. 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonej wypłaty środków z subkonta zmarłego męża. Wyrokiem z dnia 4 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt VIU 862/21 Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy z odwołania ubezpieczonej od decyzji ZUS z dnia 15 marca 2021 r. w punkcie I - zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej prawo do wypłaty gwarantowanej środków z subkonta po śmierci emeryta (pesel (...)); w punkcie II - zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. na rzecz ubezpieczonej 180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 29 listopada 2023 r., w sprawie o sygn. akt III AUa 423/22, po rozpoznaniu apelacji organu rentowego w punkcie I oddalił apelację; w punkcie II zasądził na rzecz ubezpieczonej 240 zł zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Organ rentowy wykonując wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 listopada 2023 r. III AUa 423/22, wypłacił wnioskodawczyni 100% kwoty zgromadzonej na subkoncie w kwocie netto 119.935,68 zł (kwota brutto 148.068,68 zł – podatek dochodowy 28.133,00 zł).

Zaskarżoną decyzją z 18 kwietnia 2024 r. z urzędu ponownie ustalono wysokość renty rodzinnej ubezpieczonej od 1 maja 2024 r., tj. od najbliższego terminu płatności przyjmując do ustalenia jej wysokości podstawę obliczenia emerytury osoby zmarłej ustaloną w kwocie 1.148.161,06 zł pomniejszoną o kwotę 148.068,68 zł, tj. o kwotę wypłaty gwarantowanej.

Sąd Okręgowy w analizowanej sprawie nie uwzględnił odwołania wskazując, że zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 1631 ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie wyrokowania dalej jako ustawa emerytalna) renta rodzinna wynosi dla jednej osoby uprawnionej 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. Co do zasady renta rodzinna stanowi procent świadczenia, które przysługiwałoby osobie zmarłej, jednakże od momentu wprowadzenia subkonta i możliwości wypłaty środków zgromadzonych na subkoncie również dla osób z rodziny zmarłego, wprowadzony został art. 73 ust. 3a, w którym wprost wskazano, że podstawę obliczenia emerytury, która przysługiwałaby osobie zmarłej, pomniejsza się o część kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które zostały wypłacone w ramach podziału środków w razie rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo w przypadku śmierci osoby, dla której Zakład prowadzi to subkonto. Przepis ust. 3a stosuje się odpowiednio do wypłaty gwarantowanej, o której mowa w art. 25b ust. 3 (art. 73 ust. 3b).

Sąd Okręgowy wskazał, iż środki zostały wypłacone w związku ze śmiercią męża ubezpieczonej, dla którego było prowadzone subkonto. W takiej sytuacji, tj. uzyskania wypłaty gwarantowanej, podstawa wymiaru renty rodzinnej nie jest dokładnie tą samą podstawą wymiaru jak podstawa emerytury, którą byłaby w przypadku osoby zmarłej. Podstawa wymiaru renty zostaje bowiem pomniejszona o wypłacone z tytułu wypłaty gwarantowanej środki powodując obniżenie wysokości środków zewidencjonowanych na koncie zmarłego, a w konsekwencji, jak miało to miejsce w sprawie niniejszej, zmniejszenie wysokości renty rodzinnej wypłacanej odwołującej.

Apelację od wyroku wywiodła ubezpieczona, która zaskarżając go w całości, zarzuciła naruszenie art. 73 ust. 3b w zw. z art. 73 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż zasadne było wydanie decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej i zmniejszeniu świadczenia przysługującego odwołującej w wyniku uzyskania przez nią wypłaty gwarantowanej, pomimo tego, że renta rodzinna finansowana jest z funduszu rentowego w ramach FUS, a nie z funduszu emerytalnego. Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego z dnia 18 kwietnia 2024 r., zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja jest niezasadna.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przy uwzględnieniu zarzutów podniesionych w apelacji, doprowadziła Sąd drugiej instancji do wniosku, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Dokonał też prawidłowej subsumpcji i prawidłowo zastosował prawo materialne. W szczególności, Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się podstawą orzeczenia i podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Stąd też, Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu pierwszej instancji w całości uznał i przyjął za własne (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny nie dostrzegł przy tym naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, w związku z czym podziela także w całości rozważania tego Sądu w zakresie przyjętych przez niego podstaw prawnych orzeczenia (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.). Jednocześnie Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że apelująca zasadniczo powieliła zarzuty zgłaszane w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, z którymi to zarzutami, w sposób wyczerpujący i trafny, rozprawił się już Sąd Okręgowy, formułując uzasadnienie orzeczenia.

Rozważając zasadność zarzutów apelacji, należy wskazać, że na etapie postępowania przed Sądem drugiej instancji, spór dotyczy interpretacji przepisu art. 73 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Za Sądem pierwszej instancji ponownie należy wskazać, że renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z treścią art. 73 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - dla jednej osoby uprawnionej wynosi ona 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu. Za kwotę tego świadczenia uważa się kwotę emerytury, która przysługiwałaby zmarłemu, jednak podstawę jej obliczenia pomniejsza się o część kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które zostały wypłacone w ramach podziału środków w przypadku śmierci osoby, dla której Zakład prowadzi to subkonto. Powyższą regulację stosuje się odpowiednio do wypłaty gwarantowanej.

Zasady obliczania renty rodzinnej, w sytuacji dokonania wypłaty gwarantowanej, na rzecz, w tym przypadku małżonki zmarłego, określa zatem szczegółowo przepis art. 73 ust. 3a i 3b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Treść przepisu jest klarowna i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W niniejszej sprawie, organ rentowy wypłacił ubezpieczonej 100% kwoty zgromadzonej na subkoncie zmarłego męża. Mając powyższe na uwadze konieczne stało się ponowne ustalenie wysokości renty rodzinnej, poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury zmarłego S. K. o kwotę wypłaconej K. K. wypłaty gwarantowanej.

W kontekście powyższych uwag należy stwierdzić, że zarzuty apelującej w przedmiocie dokonania niewłaściwej interpretacji przepisu art. 73 ust. 3a-3b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są całkowicie chybione. Wbrew twierdzeniom ubezpieczonej, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej analizy przywołanych w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia przepisów, wywodząc że w przypadku dokonania przez organ rentowy jednorazowego świadczenia pieniężnego, zwanego wypłatą gwarantowaną na rzecz osoby uposażonej po śmierci emeryta, następuje zmniejszenie wysokości renty rodzinnej wypłacanej odwołującej, bowiem pomniejszeniu ulega podstawa obliczenia emerytury przysługującej zmarłemu. Prawnie jest to rozwiązanie racjonalne, sprawiedliwe społecznie i nie narusza uprawnień następców prawnych zmarłego emeryta. Jasne jest, że emeryt pobierając świadczenie emerytalne niejako konsumuje środki zgromadzone na swoim koncie emerytalnym przez całe swoje życie zawodowe. Z chwilą śmierci emeryta, co do zasady środki z subkonta są przekazywane spadkobiercom w formie wypłaty gwarantowanej. Natomiast renta rodzinna jest wprost pochodną emerytury zmarłego członka rodziny. Wartość emerytury stanowi podstawę ustalenia wysokości renty, zatem zasadnie jest przez ustawodawcę obniżona o wartość wypłaty gwarantowanej, zważywszy że w przeciwnym razie uprawniony do renty rodzinnej nabył by z tego samego tytułu podwójne przysporzenie, raz w formie wypłaty gwarantowanej, dwa w formie comiesięcznych należności rentowych. W takim przypadku – wbrew wywodom ubezpieczonej - nie ma żadnego znaczenia prawnego, że istnieją odrębne tytuły do wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ wszystkie świadczenia i tak są realizowane z jednolitego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Podsumowując, Sąd Apelacyjny ocenił, że zarzuty apelacyjne, jako nieznajdujące odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawa, nie zasługiwały na uwzględnienie.

Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację ubezpieczonej.

SSA Jolanta Hawryszko